Η επιστροφή του κυρίου Δουμά (πατρός)
Η είδηση, δημοσιευμένη στην ηλεκτρονική σελίδα μεγάλης γαλλικής εφημερίδας, πυροδότησε ακαριαία το ταξίδι στο παρελθόν…
Όπως οι περισσότεροι έφηβοι μίας κάποιας εποχής, έτσι κι εγώ ετερπόμην από τις ιστορίες του Αλεξάνδρου Δουμά… Τον πρωτοανακάλυψα στις παλαιομοδίτικες, κιτρινισμένες μεταφράσεις της γιαγιάς μου (εξ ου και η καθαρευουσιάνικη απόδοση του ονόματος) και τον ξαναβρήκα όταν στο ελληνογαλλικό σχολείο η sœur αποφάσιζε: «αρκετά για σήμερα με γραμματική, συντακτικό και ασκήσεις, ας διαβάσουμε κάτι από τους Τρεις Σωματοφύλακες», προς μεγάλη αναγνωστική μας τέρψη. Θα θυμόσαστε ίσως κι εσείς εκείνα τα περίφημα διαμάντια της βασίλισσας, τα οποία είχε δώσει στον διαμεσολαβητή του εχθρού ως εχέγγυο εκεχειρίας, ενώ ο σύζυγός της, αγνοώντας την ευγενική θυσία, και υποπτευόμενος τα χειρότερα, απαιτεί να τα φορέσει σε μία δημόσια τελετή (οπότε αναλαμβάνουν δράση οι τρεις σωματοφύλακες προκειμένου να σωθεί η τιμή της, το βασίλειο και η ειρήνη.)
Λίγο αργότερα, οι παθιασμένοι δωδεκασύλλαβοι του Ρακίνα μου ενέπνευσαν ευλαβική αφοσίωση (ακόμη και σήμερα μπορώ να απαγγείλω από μνήμης τον μεγάλο μονόλογο της Ερμιόνης), με αποτέλεσμα να ξεχάσω τον συγγραφέα των συναρπαστικών περιπετειών. Σε αντιστάθμισμα, όμως, έμαθα να τον ξεχωρίζω από το συνονόματο και ομότεχνο τέκνο του, με την απλή εξίσωση: Δουμάς πατήρ = Τρεις Σωματοφύλακες, Κόμης Μοντεχρήστος / Δουμάς υιός = Η κυρία με τας καμελίας (και μετέπειτα Τραβιάτα, αλλά αυτό είναι μία άλλη δακρύβρεχτη ιστορία).
Μεγαλώνοντας, άκουσα από το στόμα του διαπρεπούς Μισέλ Τουρνιέ της Ακαδημίας Γκονκούρ, -και με εμφανή απαξίωση- πως το μεγάλο αστέρι του 19ου αιώνα, δεν ήταν ο γίγας Μπαλζάκ, αλλά ο Δουμάς πατήρ! Λογικό ίσως, εφόσον έγραφε για το κοινό που διάβαζε σε συνέχειες τα μυθιστορήματά του στις εφημερίδες (οι αναλφάβητοι συνέρρεαν στα αναγνωστικά καφενεία, όπου τους διάβαζαν επ’ αμοιβή). Αντίθετα, ο Ονορέ ντε Μπαλζάκ κατ’ ομολογίαν του έγραφε, «για να γίνει πλούσιος και διάσημος», έχοντας θέσει έναν ευγενή στόχο: να καταγγείλει με την πολύτομη «Ανθρώπινη Κωμωδία» όλα τα κακώς κείμενα. Έτσι, στις δικές του σελίδες ο κόσμος είναι διεθφαρμένος μέχρι μυελού οστέων, το χρήμα καθίσταται κινητήρια δύναμη που καταστρέφει ζωές, ενώ η δυσεύρετη αγάπη και η ευαισθησία τιμωρούνται βαρύτατα –όχι ιδιαίτερα πρωτότυπο θα μου πείτε. Και, φυσικά, θ΄αναγνωρίσετε την αιώνια αντιπαλότητα του ψυχαγωγικού με το υψιπετές, του εμπορικού με το έντεχνο. Όμως, όπως όλα τα διλήμματα, είναι κι αυτό τεχνητό: το ένα συμπληρώνει το άλλο στην αέναη παράλληλη πορεία τους. Ο Δουμάς έντυνε με την αφηγηματική του δεινότητα τα αιώνια μοτίβα της αδικίας και της εκδίκησης, της περιπέτειας που, ωστόσο, σώζει την καθεστηκυία τάξη, προσθέτοντας μια ελαφριά πρέζα έρωτα –ατυχούς ή ευτυχούς, ανάλογα με το φινάλε. Και ο αφόρητος κόσμος του Μπαλζάκ –ίδιος και χειρότερος στις μέρες μας-, χρειάζεται τον συναρπαστικό κόσμο του Δουμά για να αντέξει τον εαυτό του. (Τουλάχιστον τα χρόνια μου στις καλόγριες μου δίδαξαν τέλεια την τέχνη της dissertation: θέση- αντίθεση- σύνθεση. Αν μπορούσα μόνο, τώρα στα γεράματα, ν’ αποκτήσω και ελληνική παιδεία…)
Ο Αλέξανδρος Δουμάς (πατήρ), ευλογήθηκε με ασταμάτητες επανεκδόσεις μέχρι σήμερα –γι’ αυτό εξακολουθεί να επιτρέπει στους εφήβους που ανιούν να «δραπετεύουν»-, ενώ προσέφερε εξαιρετικές υπηρεσίες στην τέχνη που ξεκίνησαν οι συμπατριώτες του αδελφοί Λυμιέρ, με κινηματογραφικές μεταφορές των έργων του και πρωταγωνιστές από τον Τζέρεμι Άϊρονς και την Κατρίν Ντενέβ, μέχρι την Ζυντίτ Κοντρές και τον Λεονάρντο ντι Κάπριο. Βρήκε, μάλιστα, έναν συνειδητό συνεχιστή στο πρόσωπο του Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε, με τη Βασίλισσα του Νότου να μιμείται έξυπνα τον Κόμη Μοντεχρήστο. Πριν από λίγα χρόνια μάλιστα, τον αποδέχτηκαν και επισήμως, όταν η σωρός του μεταφέρθηκε στο Πάνθεον.
Αλλά το θαυμάσιο νέο για το οποίο πληροφορούσε η ηλεκτρονική έκδοση μεγάλης γαλλικής εφημερίδας, είναι ότι σύντομα επιστρέφει από τα άδυτα της Bibliothèque Nationale, για να ευεργετήσει ξανά φαντασιόπληκτους εφήβους κάθε ηλικίας (όπως εγώ), λογοτεχνικούς επιγόνους χρήζοντες πιστοποίηση (όπως ο Πέρεθ-Ρεβέρτε) και κινηματογραφιστές σε αναζήτηση αξιόπιστων σεναρίων (όπως οι copistes του Χόλλυγουντ). Διότι, ο Αλέξανδρος Δουμάς (πατήρ) επιστρέφει, μ’ ένα ανέκδοτο, άρτι ανακαλυφθέν έργο του: τον Ιππότη του Σαιντ-Ερμίν! Il était temps!
Close Up, Αύγουστος 2005, αναδημοσιεύτηκε στο περιοδικό αποφοίτων του ελληνογαλλικού κολλεγίου «Καλαμαρί»